Jane Street, Jump ve Terra: Kripto Çöküşünün Perde Arkası

Bu makale, Mayıs 2022’de gerçekleşen ve UST’nin yalnızca 72 saat içinde sabitini kaybederek 40 milyar dolarlık piyasa değerini silmesine yol açan klasik çöküşü inceliyor. LUNA ise 116 dolardan sıfıra geriledi. Ayrıca 2025–2026 döneminde Terraform tasfiye memuru Todd Snyder’ın Jump Trading’e (4 milyar dolar tazminat talebiyle) ve Jane Street’e karşı açtığı kritik davaları mercek altına alarak algoritmik stablecoin krizinin arkasındaki kurumsal mücadelelere yeni bir perspektif sunuyor.

Mayıs 2022’de 40 milyar dolar yalnızca 72 saat içinde buharlaştı.

Bu, kripto tarihinin en yıkıcı çöküşlerinden biriydi. Bir dönem “algoritmik stablecoin’lerin tacı” olarak görülen UST, birkaç gün içinde 1 dolardan değersiz seviyelere düştü. Piyasa değeri 40 milyar dolara yaklaşan LUNA ise 116 dolarlık zirveden neredeyse sıfıra geriledi.
Milyonlarca bireysel yatırımcı o yaz başında birikimlerini kaybetti. Ekranlarını sürekli yenileyerek düşen mum grafiklerini izlediler; ne olduğunu ve ne yapmaları gerektiğini anlayamıyorlardı.

Resmî açıklama hızlı geldi: Algoritma hatalıydı, Do Kwon yalan söyledi ve piyasa doğal olarak çöktü. Çoğu kişi bu yanıtı kabul etti, felaketi “kripto dünyasından bir ders daha” olarak kaydetti ve yoluna devam etti.

Bu anlatı neredeyse dört yıl boyunca geçerliliğini korudu. 23 Şubat 2026’da Terraform Labs’ın iflas tasfiye memuru Todd Snyder, Manhattan federal mahkemesinde dava açtı. Dünyanın en gizemli ve en kârlı nicel işlem devlerinden biri olan Jane Street aniden gündemin merkezine yerleşti.

Dört yıldır sessizce bekleyen soru nihayet yeni bir yanıt buldu.

Jane Street ve LUNA’nın Gizli Grup Sohbeti

İddiaların önemini anlamak için önce sanığın kim olduğunu bilmek gerekir.
Birçok kripto kullanıcısı için Jane Street tanıdık bir isim olmayabilir. Ancak Wall Street’te adeta efsanedir—bilinçli olarak düşük profilli kalmayı tercih eden, fakat küresel finans piyasalarında son derece etkili bir oyuncu haline gelen bir firma.

1999–2000 yıllarında Tim Reynolds, Robert Granieri ve Michael Jenkins (eski Susquehanna trader’ları) ile IBM geliştiricisi Marc Gerstein, New York’ta küçük, penceresiz bir ofiste Jane Street’i kurdu. ADR arbitrajıyla başladılar. Ardından o dönem niş sayılan ETF’lere odaklandılar ve bunu temel faaliyet alanları haline getirdiler.

Bu tercih her şeyi değiştirdi.

Bugün Jane Street, 45 ülkede ve 200’den fazla işlem platformunda faaliyet gösteren dünyanın en büyük piyasa yapıcılarından biridir. ABD borsalarında listelenen ETF birincil piyasasının yaklaşık %24’ünü kontrol eder. Aylık hisse senedi işlem hacmi 2 trilyon dolara ulaşır. 2024’te net işlem geliri 20,5 milyar dolar olarak gerçekleşmiş, Bank of America’yı geride bırakıp Goldman Sachs seviyesine ulaşmıştır. 2025’in ikinci çeyreğinde ise 10,1 milyar dolar net işlem geliri ve 6,9 milyar dolar net kâr ile rekor kırmıştır. 3.000 çalışanı bulunan, CEO’su olmayan ve hiyerarşik olmayan yapısıyla Jane Street kendini “bulmaca çözücüler topluluğu” olarak tanımlar.

Bu şirketten çıkan isimlerden biri de Sam Bankman-Fried’dir. MIT mezuniyetinin ardından 2014’te Jane Street’e katılmış, üç yıl sonra ayrılarak Alameda Research ve FTX’i kurmuştur.
Şimdi ise “gizlilik, hassasiyet ve bilgi avantajı” ile anılan bu firma sanık sandalyesindedir.
İddiaların merkezinde “Bryce’s Secret” adlı özel bir grup sohbeti yer alıyor. Grup, Jane Street çalışanı Bryce Pratt tarafından oluşturuldu. Pratt daha önce Terraform’da staj yapmış, ardından Jane Street’e geçmiş ancak eski bağlantılarını sürdürmüştü.

Şubat 2022’de Pratt, Terraform’daki eski meslektaşlarını bu özel kanala davet ederek iki taraf arasında bir bilgi hattı kurdu. İddiaya göre Jane Street, Terraform’un Curve likidite havuzundan kamuya açıklanmamış bir şekilde fon çekme planını bu kanal üzerinden önceden öğrendi.

7 Mayıs saat 17:44’te, Terraform Labs’ın Curve 3pool’dan 150 milyon UST çekmesinden 10 dakika sonra, Jane Street ile bağlantılı olduğu öne sürülen bir cüzdan 85 milyon UST çekti—havuz tarihindeki en büyük tekil işlemlerden biri.

9 Mayıs’a gelindiğinde UST 0,80 dolara düşmüştü. Pratt, grup sohbeti üzerinden Do Kwon’a ve Terraform ekibine Jane Street’in “büyük indirimle Luna satın almayı değerlendirebileceğini” yazdı. Perakende yatırımcılar tasfiye olurken, bazıları kaos ortamında varlık toplamaya hazırlanıyordu.

Dava, Pratt’ın yanı sıra Jane Street kurucu ortağı Robert Granieri ve çalışan Michael Huang’ı da kapsıyor. Emtia Borsası Yasası ve Menkul Kıymetler Borsası Yasası kapsamında dolandırıcılık ve haksız kazanç iddiaları yer alıyor.

Jump Trading ve Daha Derin Karanlık

Jane Street davası tekil bir olay değil. İki ay önce aynı tasfiye memuru Todd Snyder, Jump Trading ve yöneticilerine karşı Illinois federal mahkemesinde 4 milyar dolarlık bir dava açmıştı.

Şikâyet dosyasına göre Mayıs 2021’de UST’nin ilk sabit kaybı sırasında Jump gizlice yaklaşık 20 milyon UST satın alarak fiyatı tekrar 1 dolara taşıdı.
Karşılığında Jump, piyasa fiyatı yaklaşık 90 dolar iken, 0,40 dolardan 61 milyondan fazla LUNA token aldı—%99’dan fazla indirimle. Daha sonra bu tokenları satarak yaklaşık 1,28 milyar dolar kâr elde ettiği iddia ediliyor.

Mayıs 2022’deki son çöküş sırasında Luna Foundation Guard, Jump’a yazılı anlaşma olmadan yaklaşık 50.000 BTC (yaklaşık 1,5 milyar dolar) transfer etti. Bitcoin’lerin nihai akıbeti belirsizliğini koruyor.

Dikkat çekici bir başka unsur: Önceki SEC soruşturmalarında Jump yöneticileri yüzlerce kez Beşinci Değişiklik hakkını kullanarak soruları yanıtlamadı. Jump’ın iştiraki Tai Mo Shan 2024’te 123 milyon dolar ceza ödeyerek uzlaşmaya vardı.

Jane Street şikâyetinde, Jane Street’in bazı “kamuya açık olmayan kritik bilgilere” Jump üzerinden eriştiği iddia ediliyor. İki dava görünmez bir iplikle birbirine bağlanmış durumda.
Jane Street ise iddiaları “çaresiz bir dava” ve “şirketten para koparma girişimi” olarak nitelendirdi. Ayrıca Terra ve LUNA yatırımcılarının zararının Do Kwon ve Terraform yönetiminin gerçekleştirdiği dolandırıcılıktan kaynaklandığını savundu.

Gerçekten de Do Kwon dolandırıcılığı kabul etti ve 15 yıl hapis cezası aldı; Terraform 4,47 milyar dolar ceza ödedi. Algoritmik stablecoin modeli, sürekli alım ve güven gerektiren bir yapıydı. Panik başladığında arbitraj mekanizması tersine çalışarak sistemi hızla yok etti. Ancak “Do Kwon suçlu” olması, başkalarının masum olduğu anlamına gelmez.

Yapısal olarak kusurlu bir bina çökerken, içindeki değerli varlıkların önceden boşaltılıp boşaltılmadığı ayrı bir hukuki ve etik meseledir.

Aynı gün zincir üstü araştırmacı ZachXBT, 26 Şubat 2026’da yayımlanacak büyük bir soruşturma duyurdu. Hedefinde “kripto sektöründeki en kârlı kurum ve içeriden bilgi kullanımı” olduğunu belirtti.

Bu hikâye henüz bitmedi. Ancak bir gerçek net: “merkeziyetsiz” olduğunu iddia eden kripto piyasasında bilgi asimetrisi ortadan kalkmadı; yalnızca banka işlem masalarından akıllı sözleşmelerin arka planına taşındı.

LUNA vakası bu çatlağın en sert kırılma anıydu—ve duvarlar yıkılmadan önce bazıları çoktan çıkışı bulmuştu.

“Zenginlerin parası iade edilir, sıradan insanların parası bölüşülür.” Kripto dünyasında da bazen senaryo bundan farklı değil.

Bu makale, TechFlow kaynağından alıntılanmıştır. Telif haklarına ilişkin sorularınız için bizimle iletişime geçebilirsiniz.