Yapay Zeka Yatırımlarında Karlılık Sorunu

Bu makale, Bloomberg Originals podcast’inden öne çıkan bölümlerden yararlanarak; Nvidia’nın OpenAI’ye 100 milyar dolara kadar yatırım yaptığı, OpenAI’nin Oracle’dan hesaplama gücü kiraladığı ve Oracle’ın Nvidia çipleri satın aldığı yatırım döngüsüne odaklanıyor. Bu mercekten bakarak, mevcut AI patlaması sırasında sektörün karşı karşıya olduğu kârlılık zorluklarını net biçimde analiz ediyor.

Temel Çıkarımlar

AI patlaması her yere yayılmış durumda; ancak bunun önemli bir kısmı yüzeysel. Sermaye, kârlı olmayan az sayıda şirket arasında dolaşıyor. Eğer bu bir balonsa ve patlarsa, etkisi son derece geniş olabilir ve herkes için ciddi sonuçlar doğurabilir.

Birçok uzman, AI’ın bir balon çıkması ve patlaması hâlinde sonuçların tüm ekonomiyi derinden etkileyebileceği konusunda uyarıyor. Bloomberg Originals, AI şirketleri arasındaki yatırım anlaşmaları döngüsünü ve bu işlemlerin nasıl “nihai kumar” olarak adlandırılan bir yapıya dönüştüğünü inceliyor.

Öne Çıkan Noktalar ve İçgörüler

Dairesel Yatırım Zincirleri: Nvidia, OpenAI’ye 100 milyar dolara kadar yatırım yapmayı planlıyor; OpenAI aynı zamanda Nvidia çiplerinin en büyük müşterilerinden biri. OpenAI, hesaplama hizmetlerini Oracle’dan kiralıyor; Oracle ise bir Nvidia müşterisi. Böylece sermaye, az sayıda şirket arasında kapalı bir döngü içinde dolaşıyor.

Kârlılık Zorlukları: OpenAI ve Anthropic gibi önde gelen AI projeleri henüz kârlı değil; OpenAI’nin ChatGPT ile her kullanıcı etkileşiminde zarar edebileceği belirtiliyor.
Sam Altman, şirketin 2029–2030 arasında başa baş noktasına ulaşmayı beklediğini söylüyor.

Altyapı Yarışı: Morgan Stanley, AI veri merkezlerine yönelik toplam kurumsal yatırımların 3 trilyon dolara ulaşabileceğini tahmin ediyor. 1 milyon metrekarelik bir tekstil fabrikası veri merkezine dönüştürüldü; mevcut tesisleri dönüştürmek 6 ay sürerken, sıfırdan inşa etmek 2 yıl alıyor.

Dot-com Balonundan Dersler: 2000 yılındaki dot-com balonunun patlaması, dünya genelinde yaklaşık 5 trilyon dolarlık değerin silinmesine yol açtı. Amazon’un hissesi balon öncesi seviyelere dönmek için 8 yıl, Cisco’nun ise 25 yıl bekledi.

“Batmasına İzin Verilemeyecek Kadar Büyük” Endişeleri: AI yatırım patlaması artık GSYH büyümesinin önemli bir itici gücü. Sıradan Amerikalıların emeklilik hesapları dolaylı olarak bu teknoloji devlerinin hisselerini taşıyor; bu da riskin sanılandan daha geniş bir kesime yayıldığını gösteriyor. Bazıları bunun 2008 finansal krizine benzer bir şekilde gelişebileceğinden endişe ediyor—büyük kurumlar sistemik çöküşü önlemek için devasa sermaye enjeksiyonlarına ihtiyaç duyabilir. AI, Wall Street tarihinin en büyük kumarını temsil ediyor ve Wall Street risk iştahıyla ünlü—bu da onu “nihai kumar” yapıyor.

AI Patlaması ve Dairesel Yatırım

Yapay zekâ (AI), Wall Street’ten kırsal Amerika’ya kadar yayılıyor ve ekonomik büyümenin merkezi bir motoru hâline geliyor. Piyasa, AI’ın potansiyeline son derece güveniyor; onu başarısız olması imkânsız bir mucize olarak görüyor. Yatırımcılar, AI’ın büyümesine dair aşırı yüksek beklentiler taşıyor. Microsoft, Meta ve Alphabet gibi teknoloji devleri şimdiden on milyarlarca dolarlık sermaye harcaması yaptı ve gelecekte çok daha agresif yatırımlar planlıyor.

AI patlaması yalnızca yazılım geliştirmeyle sınırlı değil; altyapı inşasında da büyük bir sıçramayı tetikliyor. AI’ın büyümesini desteklemek için yeni veri merkezlerine ve güvenilir enerji ile su tedarikine ihtiyaç var. Ancak bu hızla evrilen sektör, sermaye akışları açısından da bazı riskler barındırıyor. Yeni bir yatırım stratejisi ortaya çıktı—on milyarlarca dolarlık dairesel yatırımlar. Örneğin Nvidia, OpenAI’ye 100 milyar dolara kadar yatırım yapmayı planlıyor; bu devasa meblağlar teknoloji devleri arasında dolaşarak adeta bir sermaye atlıkarıncası oluşturuyor.

Buna rağmen AI’ın potansiyeli hâlâ muazzam. ABD’deki şirketlerin yaklaşık %80’i AI’ı benimsemiş durumda; bu da elektrifikasyon ya da internet kadar köklü bir yapısal devrime işaret ediyor.

Balon Endişeleri ve Karmaşık Sermaye Akışları

AI olağanüstü bir potansiyele sahip, ancak kârlılığı henüz tam anlamıyla kanıtlanmış değil. Bugün San Francisco’daki teknoloji çevrelerinde en çok sorulan soru şu: Bir AI yatırım balonunun içinde miyiz? Eğer öyleyse, bu balon ne kadar büyük ve patlarsa ne olur? Bu son derece kritik bir soru. Ya AI odaklı yeni bir büyüme çağına giriyoruz ya da eşi benzeri görülmemiş bir yatırım balonuyla karşı karşıyayız.

“Dairesel yatırım” olarak adlandırılan yapı, sermayenin, ürünlerin ve hizmetlerin şirketler arasında dolaşmasını ifade ediyor. Örneğin Nvidia, OpenAI’ye 100 milyar dolara kadar yatırım yapmayı planlıyor; OpenAI aynı zamanda Nvidia çiplerinin büyük bir müşterisi. Bu sermaye akışı, Oracle gibi aracıları da kapsıyor. OpenAI zaman zaman Oracle’dan hesaplama hizmetleri kiralıyor; Oracle da Nvidia’nın müşterisi. Bu karmaşık sermaye ağı, sektörü çok sayıda büyük oyuncunun dahil olduğu girift bir yapıya dönüştürüyor.

Sektörel Karşılıklı Bağımlılık ve Altyapı Yarışı

Bu şirketler arasında sermaye sık sık el değiştiriyor. Bu model tek başına sorunlu değil; ancak anlaşmaların aşırı büyüklüğü aşırı genişlemeyi tetikleyebilir. Mevcut endişe, bu simbiyotik ilişkinin tüm sistemi kırılgan hâle getirip getirmediği. Bir şirketin performansının düşmesi ya da sorun yaşaması, tüm sektörü sarsabilir mi?

Aynı zamanda veri merkezi inşasına devasa yatırımlar akıyor ve ülke çapında bir altyapı patlaması yaşanıyor. Bir “altyapı silahlanma yarışı” içindeyiz. Örneğin, 2025’te çoğu sektörde inşaat harcamalarının düşmesi beklenirken, veri merkezi ve enerji santrali yatırımları artıyor. Birçok firma, AI endüstrisi için “inşaatçı” rolünü üstlenmiş durumda ve bu projelere agresif biçimde yatırım yapıyor. Morgan Stanley’nin son tahminlerine göre, AI veri merkezlerine yönelik toplam kurumsal yatırım 3 trilyon dolara ulaşabilir.

Veri Merkezi İnşaat Patlaması: Altyapının “Kazma ve Kürek”i

Veri merkezi inşaatı şu anda patlayıcı bir büyüme döneminde. Eğer işiniz veri merkezlerine altyapı veya hizmet sağlamaksa, son derece avantajlı bir konumdasınız. Talep arzın çok üzerinde, finansman bol ve görünüm güçlü. Örneğin, şu anda içinde bulunduğumuz tesis eskiden 1 milyon metrekarelik bir tekstil fabrikasıydı ve daha sonra veri merkezine dönüştürüldü.

Veri merkezlerine yönelik talep neredeyse sınırsız; elektrik tedarikinden altyapıya ve özel teknik desteğe kadar geniş bir alanı kapsıyor. Bu ihtiyaçların yakın vadede yavaşlaması beklenmiyor. AI sektörü için zaman kritik. Mevcut bir tesisi dönüştürüp 6 ayda faaliyete geçmek varken, sıfırdan inşa etmek için 2 yıl beklemek kimsenin tercihi değil. Bu arada veri merkezlerinin elektrik talebi, kamu hizmeti maliyetlerini enflasyonun üzerinde artırıyor. Veri merkezi enerji tedarikinde uzmanlaşmış kamu hizmeti şirketleri ve inşaat firmaları özellikle güçlü performans gösteriyor.

Kârlılık Bulmacası: AI Projeleri için Zorluklar ve Riskler

Veri merkezlerinin hızla inşa edilmesi kârlılığı garanti etmiyor. Veri merkezlerinin teknolojiyi güncel tutmak için sürekli yatırım yapması gerekiyor; aksi hâlde müşterilerini hızla kaybediyorlar. Şu ana kadar büyük AI projeleri kârlı değil. Örneğin OpenAI, ChatGPT’ye her erişimde zarar edebiliyor ve OpenAI ile Anthropic gibi şirketler henüz kârlılığa ulaşmış değil.

OpenAI CEO’su Sam Altman, şirketin 2029–2030 arasında başa baş noktasına ulaşmayı beklediğini söylüyor. Ancak mevcut nakit yakma hızı ve veri merkezleri ile hesaplama kaynaklarına duyulan ek yatırım ihtiyacı göz önüne alındığında, bu hedef son derece zorlayıcı. Bu AI girişimlerinin bu kadar yüksek maliyetleri ne ölçüde taşıyabileceği konusunda endişeler var; özellikle de dev veri merkezi yatırımlarına bağlanırken. Veri merkezi şirketleri, sektördeki talep değişimlerinin “erken uyarı sinyalleri” olarak görülebilir. AI ürünlerine olan talep aniden zayıflarsa, tüm sektör etkilenebilir. Şu an tüm şirketler güçlü talep bildirse de, olası bir gerileme kırılganlıkları hızla ortaya çıkaracaktır.

Tarihsel Karşılaştırma: Dot-com Balonu ve AI Patlaması

Bugünkü AI patlamasının potansiyel risklerini anlamak için 2000 yılındaki dot-com balonuna bakmak yeterli. O dönemde internet şirketleri yeni bir umut çağı vaat etti, ancak sonunda devasa kayıplara yol açtı. Birikimler silindi, ofis parkları boşaldı ve küresel ölçekte yaklaşık 5 trilyon dolarlık değer yok oldu. Teknoloji hisseleri en ağır darbeyi aldı. En güçlü şirketlerin bile toparlanması yıllar sürdü. Meşhur bir hayatta kalan olan Amazon, balon öncesi hisse fiyatına dönmek için 8 yıl bekledi; bir altyapı sağlayıcısı olan Cisco’nun toparlanması ise 25 yıl aldı.

Bu iki patlama arasında, dairesel yatırım olgusu da dâhil olmak üzere net paralellikler bulunuyor. Asıl soru, AI patlamasının teknoloji sektörünün alışıldık döngülerini aşarak daha geniş ekonomi üzerinde daha derin bir etki yaratıp yaratmayacağı.

Ekonomik Etki ve “Batmasına İzin Verilemeyecek Kadar Büyük” Endişesi

Dot-com balonu ekonomiyi sert vurmuştu; ancak AI patlaması çökerse etkileri çok daha yaygın olabilir. AI yatırımları artık GSYH büyümesinin ana itici güçlerinden biri ve tarifeler ile enflasyon ortamında ABD ekonomisini ayakta tutuyor. Ancak bu durum, sıradan Amerikalıların da risk altında olduğu anlamına geliyor; zira birçok emeklilik ve yatırım hesabı, AI hamlesine öncülük eden teknoloji devlerinin hisselerini barındırıyor.

Bu da şu soruyu gündeme getiriyor: AI patlaması şimdiden “batmasına izin verilemeyecek kadar büyük” hâle mi geldi? Mevcut endişe, bu şirketlerin o kadar büyüyüp birbirine o kadar bağlanmış olması ki, çöküşlerinin yalnızca ekonomik sarsıntı değil, sistemik risk yaratması. Bazıları bunun 2008 küresel finans krizine benzer şekilde gelişebileceğinden endişe ediyor; o dönemde büyük kurumların çöküşünü önlemek için devasa kurtarma paketleri gerekmişti. AI patlaması çökerse, ABD ekonomisi için zorluklar daha da büyük olabilir.

Uzun Vadeli Görünüm: AI’ın Geleceği Hâlâ Parlak

AI patlamasının risklerine rağmen, teknoloji ilerledikçe pek çok kişi geleceğe iyimser bakıyor. Dot-com döneminde şirketler fiber optik kablolara büyük yatırımlar yapmıştı; o zamanlar bu yatırımlar aşırı görünüyordu, ancak sonunda internet genişbant altyapısının belkemiğini oluşturdu. 1990’larda döşenen ve atıl kalan fiberler, daha sonra internet büyümesi için hayati hâle geldi. Benzer şekilde, bugün yapılan veri merkezi yatırımları geçici bir kapasite fazlası yaratsa bile, gelecekte tamamen kullanılabilir.

Elbette AI’ın gelişimi beklenenden uzun sürebilir. Bazı güçlü şirketler bu süreci atlatabilir; ancak değerlemeleri ciddi dalgalanmalar yaşayabilir. Buna rağmen AI teknolojisinin kendisi bir balon gibi aniden yok olmayacak. Bazı şirketler piyasa baskısına dayanamayabilir; ancak AI sektörü bir illüzyon değil. Şimdiden somut ürünler üretti ve muazzam bir potansiyel ortaya koydu. AI, Wall Street tarihinin en büyük kumarını temsil ediyor ve Wall Street risk iştahıyla ünlü—işte bu yüzden bu “nihai kumar.”

Bu makale, TechFlow kaynağından alıntılanmıştır. Telif haklarına ilişkin sorularınız için bizimle iletişime geçebilirsiniz.